गृहपृष्ठ फूलको आँखामा संसार देख्ने आनी छोइङ, लुम्बिनी विकास कोषको पहिलो महिला उपाध्यक्ष

फूलको आँखामा संसार देख्ने आनी छोइङ, लुम्बिनी विकास कोषको पहिलो महिला उपाध्यक्ष


 

मंसिर ३ ,२०८३
बुटवल टाइम
कल्पना घिमिरे

रुपन्देही। आफ्नो मधुर स्वरले विश्वभरका श्रोतालाई मन्त्रमुग्ध बनाउने, चर्चित गीत ‘फूलको आँखामा’ मार्फत नेपाली संगीतप्रेमीको मनमा बस्न सफल गायिका आनी छोइङ डोल्मा अहिले नयाँ जिम्मेवारीका कारण चर्चामा छिन्। संगीत, आध्यात्मिक साधना र मानव सेवामा छुट्टै पहिचान बनाएकी उनी लुम्बिनी विकास कोषको इतिहासमा पहिलो महिला उपाध्यक्ष बनेकी छन्।

प्रसिद्धि कमाउनेहरू धेरै हुन्छन्, तर आफ्नो प्रतिभा र प्रतिष्ठालाई समाजको हितमा समर्पित गर्ने व्यक्तित्व विरलै हुन्छन्। आनी छोइङ डोल्माको जीवन त्यस्तै प्रेरणादायी उदाहरण हो। गायिका, बौद्ध भिक्षुणी र समाजसेवीका रूपमा स्थापित उनले अब बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीको संरक्षण, विकास र प्रवर्द्धन गर्ने महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी पाएकी छन्।

लुम्बिनी विकास कोषको उपाध्यक्षमा नियुक्त भएसँगै उनको जीवनयात्राले नयाँ मोड लिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सांगीतिक मञ्चमा नेपालको पहिचान स्थापित गरेकी उनी अब विश्वभरका बौद्ध धर्मावलम्बीको आस्थाको केन्द्र लुम्बिनीको विकास र व्यवस्थापनसँग प्रत्यक्ष जोडिएकी छन्।

संघर्षपूर्ण बाल्यकालदेखि आध्यात्मिक यात्रासम्म

सन् १९७१ मा काठमाडौंको बौद्धमा जन्मिएकी आनी छोइङको बाल्यकाल सहज थिएन। पारिवारिक वातावरण र बाल्यकालमा भोगेका कठिन अनुभवले उनको जीवनलाई फरक दिशातर्फ डोर्‍यायो। सानैदेखि महिलाले भोग्नुपर्ने विभेद र पीडालाई नजिकबाट अनुभूत गरेकी उनले परम्परागत जीवनभन्दा फरक बाटो रोज्ने निर्णय गरिन्।

१३ वर्षको उमेरमा उनी काठमाडौंको शिवपुरीस्थित नागी गुम्बामा प्रवेश गरिन्। त्यसपछि बौद्ध भिक्षुणीका रूपमा आध्यात्मिक साधना, ध्यान, अनुशासन र धार्मिक संगीतको अध्ययनमा आफूलाई समर्पित गरिन्।

बौद्ध गुरु टुल्कु उर्गेन रिन्पोछेको मार्गदर्शनमा उनले आध्यात्मिक ज्ञान र संगीतको अभ्यासलाई अघि बढाइन्। जीवनका कठिन अनुभवबाट प्राप्त पीडा र निराशालाई करुणा, क्षमा र सेवामा रूपान्तरण गर्ने उनको यात्राले नै पछि उनलाई विशिष्ट व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित गर्‍यो।

उनको जीवनको यही संघर्ष र रूपान्तरण आत्मकथा ‘Singing for Freedom’ तथा नेपाली पाठकमाझ चर्चित पुस्तक ‘फूलको आँखामा’ मा पनि अभिव्यक्त भएको छ।

‘फूलको आँखामा’ ले दिलाएको सांगीतिक पहिचान

आनी छोइङ डोल्माको नाम लिँदा नेपाली श्रोताको मनमा सबैभन्दा पहिले आउने गीत हो—‘फूलको आँखामा’।

‘फूलको आँखामा फूलै संसार, काँडाको आँखामा काँडै संसार’ भन्ने भाव बोकेको यस गीतले सकारात्मक सोच, जीवनप्रतिको दृष्टिकोण र मानवीय संवेदनाको सन्देश दिन्छ। गीतको भाव र उनको विशिष्ट स्वरले उनलाई नेपाली संगीतप्रेमीमाझ लोकप्रिय बनायो।

बौद्ध भजन, मन्त्र र आध्यात्मिक संगीतलाई आधुनिक संगीत प्रस्तुतिसँग जोड्दै उनले नेपाली सांगीतिक क्षेत्रलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चसम्म पुर्‍याइन्। अमेरिकी संगीतकार स्टिभ टिबेट्सले नागी गुम्बामा उनको गायन प्रतिभा पहिचान गरेपछि सन् १९९७ मा उनको पहिलो सांगीतिक एल्बम ‘Cho’ सार्वजनिक भएको थियो।

त्यसपछि उनले विभिन्न देशमा सांगीतिक प्रस्तुति दिँदै बौद्ध संगीत, शान्ति र करुणाको सन्देश फैलाइन्। उनको स्वरमा संगीतको माधुर्य मात्र होइन, आध्यात्मिक चेतना र मानवीय संवेदनासमेत अनुभूत गर्न सकिन्छ।

सांगीतिक सफलताले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान दिलायो। तर उनले आफ्नो लोकप्रियतालाई व्यक्तिगत प्रसिद्धिमा मात्र सीमित राखिनन्। बरु त्यसबाट प्राप्त अवसर र स्रोतलाई समाजका कमजोर तथा अवसरबाट वञ्चित समुदायको जीवन सुधारमा लगाउने बाटो रोजिन्।

महिला शिक्षा र सशक्तीकरणमा योगदान

महिला शिक्षा र आत्मनिर्भरतालाई जीवनको महत्त्वपूर्ण उद्देश्य बनाएकी उनले सन् १९९८ मा नन्स वेलफेयर फाउन्डेसन स्थापना गरिन्। बौद्ध भिक्षुणीहरूको शिक्षा, क्षमता विकास र आत्मनिर्भरताका लागि सुरु गरिएको यस अभियानले धार्मिक जीवनमा आबद्ध महिलालाई आधुनिक शिक्षासँग जोड्ने काम गर्‍यो।

यसै अभियानलाई संस्थागत रूप दिन सन् २००० मा आर्यतारा स्कुल स्थापना गरियो। विद्यालयमार्फत भिक्षुणी तथा बालिकाहरूलाई आधुनिक शिक्षा, भाषा, कम्प्युटर, संगीत र व्यावहारिक सीप प्रदान गर्ने प्रयास गरिएको छ।

धार्मिक जीवनमा आबद्ध महिलाहरूलाई पनि शिक्षाको समान अवसर आवश्यक छ भन्ने मान्यतालाई व्यवहारमा उतार्नु उनको उल्लेखनीय योगदान हो। महिलालाई शिक्षा र अवसर उपलब्ध गराउन सके उनीहरू आफ्नो जीवनसँगै समाज परिवर्तनको संवाहक बन्न सक्छन् भन्ने विश्वास उनले व्यवहारबाटै प्रस्तुत गरेकी छन्।

स्वास्थ्य र बालबालिकाको भविष्यप्रति जिम्मेवारी

शिक्षासँगै स्वास्थ्य सेवालाई पनि उनले आफ्नो सामाजिक अभियानको प्राथमिकतामा राखिन्। सन् २०१० मा आरोग्य फाउन्डेसन स्थापना गरी मिर्गौलासम्बन्धी रोगबाट पीडित तथा आर्थिक रूपमा कमजोर नागरिकलाई उपचारमा सहयोग गर्ने अभियान अघि बढाइन्।

आर्थिक अभावका कारण उपचारबाट वञ्चित हुनुपर्ने अवस्थालाई कम गर्ने उद्देश्यले डायलाइसिस सेवा र मिर्गौला प्रत्यारोपणका लागि आवश्यक परीक्षण सुविधाको विकासमा उनको पहल जोडिएको छ।

त्यसैगरी बालबालिकाको शिक्षा र सुरक्षित भविष्य निर्माणमा पनि उनले योगदान पुर्‍याएकी छन्। सन् २०१३ मा एकल आमाका बालबालिकाको हेरचाह तथा शिक्षालाई सहयोग गर्ने उद्देश्यले आर्यतारा प्रि-स्कुल स्थापना गरिन्।

सन् २०१६ मा सुरु गरिएको ‘स्टार्स अफ होप’ छात्रवृत्ति कार्यक्रममार्फत भूकम्पपीडित, अनाथ तथा आर्थिक रूपमा विपन्न बालबालिकालाई शिक्षाको अवसर उपलब्ध गराउने अभियान अघि बढाइयो।

२०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पपछि प्रभावित समुदायमा राहत वितरण, विद्यालय पुनर्निर्माण तथा आधारभूत आवश्यकताका क्षेत्रमा समेत उनले सक्रिय योगदान पुर्‍याइन्। धादिङको टिप्लिङस्थित गोठानदेवी प्राथमिक विद्यालय र गोकर्णेश्वरस्थित श्री तारेवीर प्राथमिक विद्यालयको पुनर्निर्माणमा उनको संस्थागत पहल जोडिएको छ।

त्यस्तै, फर्पिङ क्षेत्रको सेतीदेवी गाउँका २५० भन्दा बढी घरपरिवारलाई खानेपानी सुविधा पुर्‍याउने कामले उनको सामाजिक अभियान शिक्षा र स्वास्थ्यभन्दा बाहिर समुदायका आधारभूत आवश्यकतासम्म फैलिएको देखाउँछ।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान र नेपालको पहिचान

सांगीतिक तथा सामाजिक योगदानका कारण आनी छोइङ डोल्माले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा विभिन्न सम्मान र पहिचान प्राप्त गरेकी छन्।

सन् २०१४ मा उनी नेपालका लागि युनिसेफको पहिलो राष्ट्रिय सद्भावना दूत नियुक्त भइन्। बालअधिकार र बालबालिकाको हितमा काम गर्ने जिम्मेवारीले उनको सामाजिक अभियानलाई थप अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान दिलायो।

उनको आत्मकथा ‘Singing for Freedom’ विभिन्न भाषामा अनुवाद भएर विश्वका पाठकमाझ पुगेको छ। यसमा बाल्यकालको संघर्ष, आध्यात्मिक यात्रा, महिला जीवनका चुनौती र आत्मनिर्भर बन्ने यात्राका अनुभव समेटिएका छन्।

सांगीतिक प्रस्तुतिमार्फत नेपाललाई विश्वमाझ चिनाउनु र सामाजिक सेवामार्फत नेपाली समाजको मानवीय पक्षलाई उजागर गर्नु उनका महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हुन्।

अब लुम्बिनीको संरक्षण र विकासको जिम्मेवारी

आनी छोइङ डोल्माको जीवनमा लुम्बिनी विकास कोषको उपाध्यक्ष पद नयाँ अध्याय बनेर आएको छ। सरकारले उनलाई असोज ३० गते बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकबाट कोषको उपाध्यक्षमा नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको थियो। नियुक्तिसँगै उनी कोषको इतिहासमा पहिलो महिला उपाध्यक्ष बनेकी हुन्। उनको कार्यकाल पाँच वर्षको हुनेछ।

नियुक्तिको करिब एक महिनापछि मंसिर २ गते उनले लुम्बिनी पुगेर औपचारिक रूपमा पदभार ग्रहण गरिन्। पदभार ग्रहणअघि मायादेवी मन्दिरमा पूजाआजा गरेकी उनले सबै प्राणीको रक्षा र हितका लागि काम गर्दै लुम्बिनीलाई आध्यात्मिक पर्यटनको गन्तव्य बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेकी छन्।

लुम्बिनी भगवान् गौतम बुद्धको जन्मस्थल मात्र होइन, विश्वभरका करोडौँ बौद्ध धर्मावलम्बीको आस्था र शान्तिको प्रतीक पनि हो। यसको संरक्षण, विकास, व्यवस्थापन र अन्तर्राष्ट्रिय प्रवर्द्धनका लागि कोषको भूमिका महत्त्वपूर्ण छ।

सांगीतिक र आध्यात्मिक क्षेत्रको अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव बोकेकी आनीका लागि यो जिम्मेवारी अवसरसँगै चुनौती पनि हो। लुम्बिनीको ऐतिहासिक तथा पुरातात्त्विक सम्पदाको संरक्षण, गुरुयोजना कार्यान्वयन, आध्यात्मिक पर्यटन प्रवर्द्धन, स्थानीय समुदायसँगको सहकार्य र विकास निर्माणका कामलाई प्रभावकारी बनाउनु उनका सामु रहेका प्रमुख जिम्मेवारी हुन्।

उनले पदभार ग्रहणका क्रममा सबै पक्षसँग सहकार्य गर्दै लुम्बिनीको विकास गुरुयोजनाका कामलाई सकेसम्म छिटो सम्पन्न गर्ने प्रतिबद्धता जनाएकी छन्।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित शीर्षकहरु