२०८२ साउन ९ गते

काठमाडौं । देशभर मनसुनी प्रणाली सक्रिय भए पनि मधेश प्रदेशका आठ जिल्लामा पर्याप्त वर्षा नहुनु किसानका लागि भारी पीडा बनेको छ। झण्डै दुई महिनादेखि वर्षा नहुँदा यी जिल्लामा धान रोपाइँ प्रभावित हुनुका साथै खेतीयोग्य जमिन सुख्खा खडेरीको चपेटामा परेको छ।

धान खेती मुख्यरूपमा वर्षाको पानीमा निर्भर रहने मधेशका किसान श्रावणको पहिलो साता कट्दासम्म पनि रोपाइँ गर्न नसकेको गुनासो गर्छन्। पानी नहुँदा धेरै ठाउँका खेत चिरा परेका छन्, रोपिएको बीउ सुक्दै गएको छ।

यसैबीच, असार २६ गते मधेश प्रदेश सरकारले आठ जिल्लालाई ‘सुख्खाग्रस्त क्षेत्र’ घोषणा गर्‍यो भने श्रावण ७ गते बसेको मन्त्रिपरिषद्को बैठकले ‘विपद् संकटग्रस्त क्षेत्र’ का रूपमा घोषणा गरेको छ।

पम्प पनि सुक्खा, मलको पनि अभाव

धनुषाको लक्ष्मीनीयाँ गाउँपालिका–६ सोहनीसिनुरजोडाका किसान बहादुर कवाडी भन्छन्, “पहिलेको वर्ष यसबेला रोपाइँ सकिन्थ्यो। तर अहिले वर्षा छैन, नहरमा पानी छैन। बीउ पनि सुकिसक्यो। पम्पबाट पानी हाल्दा पनि धेरै गर्मीले तुरुन्तै सुक्छ।”

सोही गाउँका अर्का किसान विन्देश्वर रविदासले खेतमा राखिएको सुक्खा पम्प देखाउँदै भने, “यो पम्प सुक्यो। वर्षा नभएकाले रोपाइँ सम्भव भएन।”

कमला सिँचाइ आयोजना प्रभावहीन

मधेशको प्रमुख सिँचाइ स्रोत मानिएको कमला सिँचाइ आयोजना पनि यस वर्ष प्रभावहीन बनेको छ। २५ हजार हेक्टर जमिनमा सतह सिँचाइ सुविधा पु¥याउने भनिएको यो आयोजना अन्तर्गत अधिकांश पम्प अहिले बन्द छन्। आयोजनाबाट लाभान्वित हुने भनिएका सिरहा–धनुषाका करिब ४० हजार घरधुरी संकटमा छन्।

‘पैसा र पहुँच भएकालाई मात्र पम्पसेट’

महोत्तरीको लोहारपट्टी नगरपालिकाका किसान श्रावणकुमार चौरासिया पनि रोपाइँ नगरी खेत कुरेर बसेका छन्। “मल छैन, नगरपालिकाले वितरण गर्ने भनिएको पम्पसेट पनि मलाई दिएन। पहुँच हुनेले मात्र पाए,” उनी गुनासो गर्छन्।

निष्कर्ष

मधेशका किसानहरू हरेक वर्ष मलखादको अभाव खेपिरहेका थिए। यस वर्ष भने थप संकट स्वरूप खडेरी र असमय वर्षा अभावको मार खेपिरहेका छन्। प्रदेश र स्थानीय सरकारको ध्यान कृषिमा नपुग्दा खेती प्रणाली थप संकटतर्फ धकेलिएको छ। अब संघीय र प्रदेश सरकारको सहकार्यमा राहत तथा दीर्घकालीन सिँचाइ योजना अपरिहार्य देखिएको छ।