चितवन, जेष्ठ १६ —
अहिलेसम्म आधिकारिक रूपमा मनसुन नेपाल प्रवेश गरिसकेको छैन, तर पछिल्ला केही दिनयता देशका विभिन्न भूभागमा निरन्तर वर्षा भइरहेको छ। यस वर्षा कारण बाढीपहिरोको जोखिम बढ्दो छ। यस्तैमा चितवनको नारायणी नदीमा भइरहेको गिट्टी, ढुंगा उत्खनन्को क्रममा एक्कासि पानीको बहाव बढ्दा २२ जना जोखिममा परेका थिए।
बिहीबार साँझ शिवघाट क्षेत्रको नारायणी नदी किनारमा गिट्टी–ढुंगा उत्खननको काम भइरहेको बेला नदीमा पानीको बहाव बढ्यो। त्यतिबेला टापूजस्तो भूभागमा कार्यरत मजदुर, चालक र उपकरणहरू फसे। सशस्त्र प्रहरी बलको आँपटारीस्थित गण नम्बर १७ बाट खटिएको टोलीले रबर बोटमार्फत उनीहरूलाई उद्धार गर्यो।
सशस्त्र प्रहरीका डीएसपी विनोद खतिवडाका अनुसार उद्धार टोली साँझ ६ बज्नुअघि नै घटनास्थलमा पुगेको थियो र टापूमा फसेका सबैलाई सुरक्षित रूपमा किनारमा ल्याइएको हो। घटनास्थलमा आठ वटा टिप्पर र एउटा उत्खनन मेसिन अझै फसेको जनाइएको छ। तीमध्ये एक टिप्पर नारायणीको भेलमा पल्टिएको छ।
नदीको सतह बढ्दा जोखिममा कामदार
बिहीबार अपराह्न सवा पाँच बजेपछि समेत शिवघाट क्षेत्रमा उत्खनन् कार्य तीव्र रूपमा चलिरहेको थियो। दर्जनौँ टिप्परहरू गिट्टी बोक्न ओहोरदोहोर गरिरहेका थिए भने तीन–चार वटा एक्स्काभेटरले नदीबाट ढुंगा झिक्ने काम गरिरहेका थिए। तर, साढे पाँच बज्न नपाउँदै पानीको बहाव तीव्र भएको खबर आएपछि चालक र कामदारहरू भागाभाग गर्दै गाडी र मेसिन छाडेर सुरक्षित ठाउँमा जान थाले।
चितवनको बा प्र ०३३–००१ क ०९२१ नम्बरको टिप्परका चालक नवराज गुरुङ पनि यस्तै प्रयासमा थिए। उनले टिप्पर नदीको भेल पार गराउने प्रयास गरे पनि गाडी बहावमै अड्कियो। आफू भने समयमै झरेर पौडिँदै किनारमा पुगेका थिए।
कानुनी प्रक्रिया र वातावरणीय अध्ययनपछि उत्खनन् सुरु
भरतपुर महानगरपालिकाको कार्यादेशपछि छलाङ निर्माण कम्पनीले तीन दिनअघि मात्र उत्खनन् सुरु गरेको हो। महानगरको वातावरण शाखाका इन्जिनियर शिशिर सुवेदीका अनुसार प्रारम्भिक वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन (आईईई) गरी कानुनी प्रक्रिया पुरा गरेर २१ हजार घनमिटर ढुंगा–गिट्टी उत्खनन् गर्न अनुमति दिइएको हो।
शिवघाट क्षेत्रमा बर्खायाममा नदीको धार परिवर्तन भई बनेका स–साना टापूहरूमा उत्खनन् भइरहेको छ। ती टापूहरू नदीको किनारबाट दुई–तीन सय मिटर टाढा छन्, जहाँ पुग्न एक सानो भङ्गालो पार गर्नुपर्ने हुन्छ। यही कारण आकस्मिक बाढीका बेला जोखिम अझै बढेको देखिन्छ।
निष्कर्ष
मनसुन भित्रिनु बाँकी रहे पनि देशका विभिन्न भागमा असमयको वर्षाले जोखिम सिर्जना गरिरहेको सन्दर्भमा नारायणीजस्तो ठूलो नदीमा भइरहेको उत्खनन् कार्यप्रति पुनर्विचार आवश्यक देखिन्छ। विशेषतः सुरक्षाका मापदण्ड, आकस्मिक बाढीको पूर्वचेतावनी प्रणाली, र उद्धार तयारी अझ प्रभावकारी हुन आवश्यक छ।
