धनगढी — सुरक्षित र शान्त रहनुपर्ने कैलाली कारागार शुक्रबार मध्यरात हिंसात्मक घटनाले अशान्त बन्यो। कैदीबन्दीबीचको झडपमा धनगढी उपमहानगरपालिका–४ का ३६ वर्षीय भरत चौधरीको मृत्यु भयो भने ४८ जना घाइते भए। १५० कैदीको क्षमता रहेको कारागारमा करिब ७०० जना कैदीबन्दी राखिँदा अवस्था विग्रिंदै गएको छ।

१. घटना कसरी सुरु भयो?

कैलाली कारागारमा क्षमताभन्दा करिब पाँच गुणा बढी कैदीबन्दी छन्। कमजोर प्रशासनिक व्यवस्थाले वातावरण लामो समयदेखि तनावपूर्ण थियो। असार २ गते डडेल्धुरा, भागेश्वर गाउँपालिका–५ का २८ वर्षीय हरिशसिंह पाली स्थानान्तरण भएकै दोस्रो दिन मृत्यु भए। आधिकारिक रूपमा बिरामी भएको दाबी गरिए पनि शरीरमा निलडाम देखिएकोले कुटपिटबाट मृत्यु भएको आशंका थियो। तर, घटना दबाएर राखियो।

कारागारभित्र जयन्द्र शाह समूह र नवीन रावल समूहबीच लामो समयदेखि वर्चस्व संघर्ष चल्दै आएको छ। साउन २३ गते राति ‘ए’ ब्लकका कैदीबन्दीहरूले पर्खाल तोडेर ‘बी’ ब्लकमा प्रवेश गरी आक्रमण गरे। सोही झडपमा चौधरीको मृत्यु भयो। दुई जना गम्भीर घाइतेलाई थप उपचारका लागि काठमाडौं पठाइयो।

२. झडपपछि कारागारभित्रको अवस्था

घटनापछि आइतबार साँझसम्म बन्दीगृह कैदीबन्दीको नियन्त्रणमा रह्यो। मुख्य प्रवेशद्वारमा ग्यास सिलिण्डर राखेर विस्फोट गराउने धम्की दिँदा सुरक्षाकर्मी र कर्मचारी प्रवेश गर्न सकेनन्। करिब ४२ घण्टापछि मात्र कारागार प्रशासन, सुरक्षाकर्मी र राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको टोली भित्र पस्न सफल भयो र कैदीबन्दी गणना गरियो।

३. प्रशासनिक कमजोरी

संवेदनशील जिम्मेवारीमा रहेका कारागार प्रमुख बसन्त खत्री असार ३१ देखि बिदामा थिए। पछि निमित्त प्रमुख बनेका नायब सुब्बा ज्ञानेन्द्र ओझा पनि झडप अघिल्लो दिन बिदामा गए। त्यसपछि खरिदार रामकुमार चौधरीलाई निमित्त प्रमुखको जिम्मेवारी दिइयो। चौधरीले घटनापछि भने, “म भर्खरै आएको हुँ, यहाँभित्रको धेरै कुरा थाहा छैन।”

यसरी, लगातार झडप र तनावको जानकारी हुँदाहुँदै नेतृत्व तहमा बिदा दिने निर्णयप्रति गृह प्रशासनले स्पष्टता दिएको छैन।

४. सरकारी कदम

शनिबार बिहान जिल्ला सुरक्षा समितिको बैठक बसेर सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारीको संयोजकत्वमा पाँच सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरियो। कारागार व्यवस्था विभागले बाँकेका जेलर जालन्धर भुसाललाई कैलाली प्रमुखका रूपमा खटायो। गृहमन्त्री रमेश लेखकले पनि सुरक्षा निकायका प्रमुखसँग तत्काल छलफल गरे।

घटनापछि चार दिनसम्म मृतकको शव उठ्न सकेको छैन। शव सेती प्रादेशिक अस्पतालमा राखिएको छ। सशस्त्र प्रहरीले रातिदेखि नै कारागार परिसरमा सुरक्षा व्यवस्था कडाइ गरेको छ। प्रशासनले अवस्था सामान्य भएको दाबी गरे पनि कैदीबन्दीबीचको तनाव अझै सतह मुनि बाँकी रहेको संकेत देखिन्छ।

य